Tarım ve Hayvancılık

Kuşkonmaz Yetiştiriciliği Kazandırıyor!

 

“Kralların yiyeceği” olarak malum kuşkonmazı bahçenize ve ailenizin mutfağına dahil etmeye ne dersiniz?”

Kuşkonmazı, kırılgan bir damak tadına haiz olan tüketiciler oldukça severler. ”Kralların yiyeceği” olarak malum kuşkonmaz Romalılar tarafınca yetiştirilip uzak diyarların soylularına gemilerle sevk edilirdi. XIV. Louis’nin de seralarda kuşkonmaz yetiştirdiği biliniyor.  Kuşkonmaz bizlere doğa ananın müthiş bir hediyesidir ve geniş yelpazeli çiftlikler için mükemmel bir kazanç seçeneğidir.

Kuşkonmaz yatağı doğru şekilde yapıldığında oldukca uzun seneler dayanır. Kuşkonmaz; enginar ve kapari haricinde devamlı kullanılan tek uzun ömürlü bitkidir – eğer yerini severse sıska sapları zaman içinde güçlenerek on seneler süresince her bahar yükselir.

Fakat hazırlıklı olun bu basit bir mahsul değil. Kuşkonmazın renkli bir geçmişi ve kışkırtıcı özellikleri var. Ve muhtemelen başlangıçta en oldukca ilgi gerektiren bitkilerin önderlik yapar.

Kuşkonmaz yetiştiriciliği karlı mı?

Daha oldukca restoranlara ve lüks otellere satışı meydana getirilen kuşkonmazın kilosu 10-20 TL içinde değişen fiyatlarda alıcı bulmaktadır. Son yıllarda büyük market zincirlerindeki raflarda da sıkça görmeye başladığımız bu bitkiyi yetiştirmek çiftlik sahipler için oldukça karlı bir seçenek olabilir. Sadece şu da unutulmamalıdır ki; kuşkonmaz bitkisinin 3 yıl şeklinde bir gelişme evresi vardır ve aslolan hasat 3 yıl sonrasında yapılmaya başlanır. Bu 3 senenin peşinden 15-20 yıl süresince her yıl hasat yapabilirsiniz. 3 yıl süresince meydana getirilen harcamaları da düşündüğümüzde dönüm başına ilk yetiştirme maliyeti averaj 4 bin TL olmakta ve dönüm başına yılda averaj 2 bin TL kar elde edilmektedir.

Kuşkonmaz Iyi mi Yetiştirilir?

Kuşkonmaz taçlarından edinin. Taç, uykudaki kökler için kullanılan teknik bir terimdir. Yeni süregelen yetiştiriciler tarlalarına çoğu zaman 1-2 yaşına gelmiş taçları ekerler. Tohum ekerek yeni nebat yetiştirmek de başka bir yöntemdir fakat kuşkonmaz çoğu zaman direkt tohum ekerek yetiştirilmez. Tohumu çimlendirmek oldukca zahmetli bir iş olduğundan çiftçilerin bir çok bu işi ustalaşmış fidanlıklara bırakır ve fidanlıklarda yetiştirilen taçlar satın alınarak ekim işlemi yapılır.

Taçlar; kökleri, ortadan çıkan başı ve kollarıyla acayip bir deniz yaratığına benzer. Uykudaki taçlar mahalli pazarlarda bahar ayının başlarında oldukca kısa bir süreliğine bulunur. Eğer bu kısacık süreyi kaçırırsanız ondan sonra fidanlıkların web sitelerinden online olarak sipariş verebilirsiniz. Bazı yetiştiriciler taçları kendi soğutucularında saklarlar ki sezona geç kalan üreticilerin de ekecek ürünü olsun.

Her bitkide olduğu şeklinde kuşkonmazın da dişisi ve erkeği vardır. ‘Martha Washington’ şeklinde aile yadigarı türler hala oldukça popülerdir, bunlar hem dişi hem de adam nebat verir. Tohumu ekilen kuşkonmaz bitkilerinin yarısı dişi yarısı adam nebat olur. Adam ve dişi bitkilerin dış görünümü birazcık farklıdır. Dişi kuşkonmaz bitkileri enerjisinin büyük bölümünü tohum vermek için sarf eder. Kırmızı bir yemiş üretir, bu da bitknin büyümesinden enerji çalarak metrekare başına verimliliğini azaltır. Bu yüzden ticari olarak üretilen kuşkonmaz türlerinin bir çok adam klonlarıdır. Daha çok hasat alabilmek için üreticilerin bir çok ‘Jersey Giant’ yada ‘UC 157’ şeklinde tümü adam olan melez türleri tercih eder. Bu türler daha verimli olmalarının yanısıra hastalıklara karşı da daha dayanıklıdırlar.

Kuşkonmazlar taçlarını satın alacağınız zamanı iyi belirleyin ki gecikmeden toprağa ekilebilsin. Eğer taçları bir iki günden daha çok süreyle depoda tutacaksanız onları altına nemli kum serdiğiniz bir kovaya koyup bodrumda beklemeye alın ya da ekim zamanına kadar serin bir yerde tutun.

Kuşkonmaz filizleri baharda toprağın yüzeyine ilk çıkan sebzedir ve yeni büyüyen filizleri derhal toplamak adına sık sık biçilmelidir. Senelik yetiştirme döngüsünde yoğun bir bahar hasadı, sonrasında yaz ve güz döneminde bitkilerin büyümüş olduğu ve gürleştiği toprağa gömülü kısımlarında enerji depoladığı süs bitkisi periyodu yer alır. Kışın bazı çiftiçiler artıkları temizlemeyi tercih ederken, bazı çiftçiler bu örtünün toprağı soğuktan koruması amacıyla olduğu şeklinde bırakır.

Kuşkonmaz yetiştirmek için geniş çaplı hasat almaya başlamadan ilkin, yetiştiriciler ürünün olgunlaşmasını 2-3 yıl kadar beklemeliler. Kuşkonmaz tarlası bir kez oturduktan sonrasında artık ”yaşam boyu” diye adlandırılan, 12 ila 20 yıl süreyle hasat imkanı sunar.

Kuşkonmaz daha oldukca Ege ve Akdeniz bölgesinde bulunan çiftçiler tarafınca yetiştirilse de son zamanlarda yeni sulama teknikleri ve yeni türler yardımıyla coğrafi sınırlar genişlemektedir.

Kuşkonmaz Ekimi

Kuşkonmazın kökleri derine iner bu yüzden drenajı iyi olan bir arazi seçmek yaşamsal ehemmiyet taşır. Tercihen pH düşük olmalıdır ve baharın başlarında güneşe maruz kalması gerekir.

Yeni kuşkonmaz bitkileri tam turfanda olarak büyümeye adım atar, doğrusu yeni dikimler bundan önceki sonbaharda yapılması en idealidir. Fideler 30 santimetre arayla dikilmeli ve sıralar içinde 60-120 santimetre boşluk bulunmalıdır ve iklim ne kadar soğuksa bitkiler o denli derine ekilmeli.

Kuşkonmaz bitkisinin toprak altında kalan kısmına taç denir. Kuşkonmaz büyürken taçların boyutu da artar, bu yüzden yatak bir süre sonrasında tamamen dolacaktır ve yatağın eni de genişlemeye başlayacaktır. Yeni süregelen yetiştiriciler tarlalarına çoğu zaman 1-2 yaşına gelmiş taçları ekerler.

Toprağı hazırlayın:En iyi neticeleri alabilmek ve uzun vadeli verim alabilmek için nebat yatağını verimli toprak ıslahı ile düzenlemelisiniz.

Ekim yapılacak alanı nebat örtüsünden kökleriyle birlikte tamamen paklayın.
Bir bel yada tırmık kullanarak toprağı 15-20 santimetre derinliğe kadar havalandırarak kabartın.
Ekilecek araziye 6-8 santimetre genişliğinde gübre koyun ve toprakla karıştırın.
Eğer toprak yapısı asitliyse ph oranını 7’ye çekmek amacıyla kireç ekleyip karıştırın.
Taçların ekileceği alana 12 X 12 genişliğinde bir hendek kazın. Kuşkonmaz sıralarının içinde minimum 50 santimetre boşluk olsun.
Toprak/gübre karışımının içine üç ölçü oldukca amaçlı bitkisel gübre ilave edin. Kuşkonmazın büyümesini çoğaltmak istiyorsanız kazılmış toprağa bir iki ölçü de yeşil kum ilave edin (yüksek potasyum içeren naturel bir gübre).
Karışımı bir el otomobiliyle tüm hendek süresince eşit olarak dağıtın.
Karışımı 15 santimetre yükseklikte konik tepecikler oluşturacak şekilde hendeğin altına 50 santimetre aralıklarla koyun.
Her tepeciğin üstüne bir tane taç koyun ve köklerini değişik yönlere doğru açın.
Taçların üzerini 5 santimetre toprakla örtün ve her tepeciğin arasını toprakla doldurun. Sonrasında güzelce sulayın.
Kuşkonmazlar büyüdükçe hendekleri toprakla doldurmaya devam edin.
Kuşkonmaz yataklarını nemli tutun, fakat ilk gelişme sezonu süresince vıcık vıcık ıslak da olmasın.
Nemi mıhafaza etmek ve otları azaltmak için malçlama yapın.

Toprağın pH derecesini ölçen mahalli işletmelerden destek alarak ne kadar kireç eklemeniz icap ettiğini öğrenebilirsiniz.

Kuşkonmaz ektikten sonrasında ilk hasadı yapmadan ilkin minimum 2 yıl süresince beklemek mühim. Böylece kuşkonmazların kökleri yeterince gelişir. İkinci yıldan itibaren yedi gün süresince hasat yapabilirsiniz. Üçüncü yılda hasat sürecini iki haftaya çıkarabilir ve dördüncü yıldan sonrasında altı haftalık hasat periyotları yapabilirsiniz. Hasat edilmeyen filizler yazın başlangıcında 6-8 cmlik sıska bir nebat örtüsü haline gelir. Her yıl sapların büyümesine izin vermek, sağlam bir kök salma sistemi için gereklidir – bu şekilde bir sonraki yıl kuşkonmaz daha da güçlenerek büyür.

Kuşkonmaz Yetiştiriciliğinde Karşılaşılan Problemler

Hastalık: Kuşkonmazla ilgili yaşanmış olan en belirgin problemler pas ve fusarium mantar hastalığıdır. Enfekte olmuş yataklar için derinlemesine çözüm sunan bir tedavi bulunmamaktadır, bu yüzden en iyisi bu hastalıktan korunmaya çalışmaktır. Hastalıksız fidanlar almak ve güneşli havada, iyi drene edilmiş topraklara dikim yapmak mantar hastalığından kaçınmanın en iyi yoludur. Fusarium hastalığını denetim altına almak için kullanılan eski moda bir yöntem de tarlayı tuzlamaktır. Mantarı denetim altına almanın en iyi yolu hastalığın kışlama kapasitesini azaltmak için kışın tarlaları yakmaktır. Araştırmalar gösteriyor ki, tarlaların toprağına evcil kökmantarlar sokmak kültür bitkilerinin mantar hastalığına karşı hassasiyetini düşürmeye destek olarak mantar türevlerinin yol açmış olduğu hastalıkların üstesinden gelmede yarar sağlayabiliyor.

Böcekler:  Siyah, beyaz ve yeşil puantiyeli böcekler kuşkonmazın en sık görülen düşmanlarıdır. Ve kuşkonmaz yetiştiren hepimiz senenin belli zamanlarında bu böceklerle bir halde karşı karşıya gelir. Böcekler baharda yeni çıkan filizleri yer ve ziyan olmuş ürünler bu haliyle piyasaya sürülemez. Yazın ise yaprakları yiyerek bitkilerin yaşama enerjisini düşürürler ve gelecek sezonun mahsül verimini azaltırlar. Filizler hasat edildikten sonrasında birkaç tane böceğin kalan yaprakları kemirmesi pek mesele edilmese de, gelecek senenin üretimi açısından ciddi ehemmiyet arz edebilir. Kuzenleri -zambak ve nergis- şeklinde kuşkonmaz da tekrardan zenginleşebilmek ve sağlığını koruyabilmek için senelik döngüsü içinde yaprakla örtülü bir döneme gerekseme duyar. Böceklere engel olmanın organik bir yolu ise renkleri kahveye dönerken kurumuş yaprakları yakmak yada toplamaktır. Bu yöntem en azından böceklerin kışı geçirdiği alanları yok eder.

Tarih süresince çiftçiler, yaz döneminde böcekleri yemesi ve yabani otları temizlemesi için kuşkonmaz tarlalarına ördekler,tavuklar ve kazları salmışlardır.

Yabani otlar: Bilhassa uzun ömürlü otları denetlemek kuşkonmaz yetiştiricilerinin başlıca problemlerinden biridir – tarlalar otlardan tamamiyle temizlenmeden yeni ekim yapılmamalıdır. Devedikeni ve ayrıkotu en tehlikleli otların önderlik yapar ve sorundan kurtulmak için geniş ziraat, arıtma ve tekrardan dikim gerekebilir. Bir çok kuşkonmaz yatağı senelik otlarla doludur ve bunların birçoğu filizlenen otları öldüren kültivasyon ile denetim altına alınır.

Kuşkonmaz yataklarını kuru otla örtmek (malçlama)

Kuşkonmaz yataklarını malçlama oldukca zaman alan ve pahalı bir iştir fakat organik kültivasyon sisteminin bel kemiğidir. Yazın gelişme döneminde yatakları malçlamak nemi muhafaza etmeye, otların yayılmasını en aza indirgemeye ve topraktaki yararlı mikro organizmaların çoğalmasına destek sunar. Kış aylarında yatakları kuru otla örtmek bahar mahsüllerini beslemeye ve erken filizlenmeye destek sunar. Malçlama için tercih edilen araç-gereç, çeşitli tür yapraklar ve ürün artıkları şeklinde organik artıklardan oluşan bir karışımdır. Organik malçları 30 santim genişliğinde bol miktarda uygulayabilirsiniz. Bazı yetiştiriciler, üstünde yaz bitkilerinin arasından geçebileceği delikler bulunan siyah plastik malç kullanır.

Kuşkonmaz Hasadı Iyi mi Yapılır?

Bahar hasadının zamanı bölgeden bölgeye değişmiş olur. Dağlık alanlarda, kıyı bölgelerde ve iç kesimlerde havanın ısınmış olduğu zamanlar farklılık gösterir bu yüzden kuşkonmazın hasat zamanı da bölgeye gore değişiliklik gösterir. Hasat süreci çoğu zaman Nisan ve Haziran ayları içinde olmak suretiyle 60-90 gün arası sürer. Çiftçiler hasat süreci süresince büyüyen tüm filizleri toplamalıdır, aksi halde gelişen yaprak sapları öteki yeni filizlerin büyümesini yavaşlatır. Bahar bitkileri çoğu zaman o denli süratli büyür ki bigün ortaya çıkan filiz ertesi gün derhal uzayıverir.

Kuşkonmaz filizleri yeni koparılan çiçekler şeklinde acele çürür ve hasat sonrasında kuşkonmaz sapları derhal soğuk suya daldırılmalıdır. Kuşkonmaz sapları hasat sonrasında bile büyümeye devam eder, bu yüzden eğer kolilere koyarak paketleyecekseniz en üstte birazcık boş alan bırakmanız gerekir. Hasat sonrası yaşanmış olan sorunlardan biri de şudur: Yanlamasına istiflenen kuşkonmazlar yer çekiminin aksi yönüne doğru da büyüyebilir ve bu da sapların eğilmesine niçin olur. Eğilmiş ürünler pazarda pek tercih edilmez. Hasat edilen kuşkonmaz kısmen uzun dönem – haftalarca, hatta aylarca-  donma derecesine yakın soğuk koşullarda saklanabilir.

Kuşkonmazı Piyasaya Sunmak

Vatanımızda genel olarak yeşil renkli kuşkonmaz yetiştirilse de Avrupa’da beyaz kuşkonmaz da tercih edilen bir ürün ve beyaz kuşkonmaz yetiştirerek yurtdışına ihracat yapmayı da düşünebilirsiniz. Beyaz kuşkonmaz yataklarının üstüne tepeleme toprak işlenir ve sabahın erken saatlerinde, direkt güneş ışığına maruz kalıp yeşil rengi veren klorofil üretimi tetiklenmeden ilkin hasat edilir. Ek olarak beyaz kuşkonmaz elde etmek için siyah kumaş örtülü bir sistem de kullanılabilir. Bunun haricinde, egzotik Fransız menekşesi yada sağlam ve koyu renkli İtalyan türleri şeklinde coşku verici özellikte mor kuşkonmaz çeşitleri de bazı pazarlarda bulunur.

Yırtıcı tür tohumlarını elinde bulunduran ve tarlalarına eken azca sayıdaki çiftçiye gore, sparrowgrass denen yırtıcı kuşkonmaz türü gurme şeflerin en yüksek parayı ödedikleri türdür. Yırtıcı kuşkonmaz türlerinin sapı daha küçük ve kıvrık olur ve yüzyıllardır taşra sofralarında tercih edilen sert bir tadı vardır.  ABD yerlileri sonradan kullanmak için kuşkonmazı kurutur ve Çin’de ise kuşkonmaz çoğu zaman şekerle kaplanır. Girişimci bir ziraatçi bu tür koruma yöntemlerini de deneyebilir.

Kuşkonmaz Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Tuzlu toprak, fena kokulu idrar ve olgun gübrenin ortak noktası ne olabilir? Bunların hepsi, baharın habercisi olan kuşkonmaz yetiştiriciliği sürecinin ortak bir kısmı. Kuşkonmaz üretimi bir kez oturduktan sonrasında her bahar bitkiler toprak yüzeyine çıkar çıkmaz hasat adım atar. Bahar vardığında, yeraltında bulunan büyük alan kaplayan kökler toprağın yüzeyine filizlerini vermeye adım atar. Yenebilen bu filizler her gün 10 santimetre oranında boy atar.

1.Hasat edilene dek üç yıl geçer. Bir kez işe başladıktan sonrasında kuşkonmaz bitkilerinden 15 yıl yada daha çok süre süresince her bahar mahsül alınabilir. Fakat ilk ekildiğinde kuşkonmaz filizlerinin çapı bir kurşun kalem ucu kadar cılızdır. Küçük filizler güneşten sentezledikleri enerjiyle toprakaltında kalan köksapları besler. Bitkiler iki yıl içinde kuvvetlenir ve bir sonraki bahar ayında bazı filizlerin çapı bir kurşun kalem gövdesiyle aynı ebatlara ulaşır ve artık hasat edilmeye uygun çağa gelir.

2.Hepimiz kuşkonmazın idrara ”acayip bir koku” verdiğini söyler fakat bu kokuyu hepimiz alamaz. Bilimsel araştırmalar, niçin bazı insanların kuşkonmazın idrara verdiği sert kokuyu alamadığını ve bazılarının bu kokuyu net bir halde alabildiğini kanıtladı: Kuşkonmazlı idrarda bulunan kükürtlü bileşenler belirli bir koku alma duyusu eksikliği ile direkt ilişkili.

3.Kuşkonmaz çiftliğinde tavuklardan yardım alabilirsiniz. 2010 senesinde meydana getirilen çalışmalarda üreticilerin, tavukları yemlemek suretiyle kuşkonmaz tarlasına saldıklarını ve bu şekilde yabani otların yüzde doksanından kurtulduklarını belirtiyorlar. Üstelik bu yöntemin bitkilere hiçbir negatif tesiri bulunmuyor. Kuşkonmaz tarlalarına 300 metrekarelik arazi başına ortalama bir düzine tavuk salınması tavsiye ediliyor.

4.Çin, kuşkonmaz üretiminde tüm dünyaya fark atıyor. Son yıllarda verimlilik azalmış olsa da, son sayımlara gore Çin’de 570.000 dönüm kuşkonmaz tarlası bulunuyor. Peki ya en yakın rakibinde durum nedir? Peru 270.000 dönümlük alanda üretim yapıyor, Almanya ise 220.000 dönüm ile onu takip ediyor. ABD Birleşik Devletleri’nde ise kuşkonmaz üretimi meydana getirilen 140.000 dönümlük arazinin neredeyse tamamı Kaliforniya, Michigan ve Washington’da bulunuyor. Türkiye’de ise bu sayı yalnız 1.000 dönüm civarında. Vatanımızda en büyük üretim 350 dönümle Eskişehir’de, bölge olarak ise Ege’de yapılıyor.

5.Beyaz kuşkonmazın genetiğiyle hiçbir şekilde oynanmıyor. Kuşkonmaz gün ışığından yoksun bırakılarak yeşil rengi veren pigment engelleniyor ve albino bir kuşkonmaz ortaya çıkıyor. Çiftçiler yeni gelişen filizlerin üzerini örtüyor ve bu hayalet görüntüsüyle filizleri kesip topluyor. Öte taraftan, mor kuşkonmaz da değişik bir tür. Fakat pişirirken rengi gene yeşile dönüyor.

6.Beyaz kuşkonmaz en fazla iş gücü gerektiren sebzelerden biri. Toprağın yüzeyinde baş verir vermez her filiz tek tek elle toplanır. Çiftçiler dikkatle her filizin etrafını ortalama 20 santimetre kazarak dibinden kırpar. Ve filizler toplanır toplanmaz derhal karanlık bir kutuya konmalıdır ki beyaz rengini koruyabilsin. Beyaz kuşkonmaz direkt güneş ışığına maruz kaldığında enteresan bir halde pembeye döner, fakat bu rengin pazarda hiçbir kıymeti yoktur.

7.Bazı çiftçiler yabani otları öldürmek için deniz tuzu kullanıyor. Akdeniz havzalarının kumlu, kimi zaman tuzlu topraklarında büyümeye alışık olan kuşkonmazın tuzluluk toleransı birçok yabani ottan oldukca daha yüksektir. Çağıl çiftçiler bir çok vakit zararı dokunan otlardan kurtulmak için kimyasallara başvururken yoğun iş gücü gerektiren kuşkonmaz üretiminde çoğunlukla eski bir yöntem olan kaya tuzu alternatif olarak tercih edilir. Gene de bu oldukca şiddetle tavsiye edilen bir yöntem değildir bundan dolayı kuşkonmazın tuza toleransı yüksektir fakat komşu bitkilerin bir çok tuza dayanamaz. Tuz ek olarak toprağın üstünde su geçirmez bir kabuk oluşturarak kuşkonmazı susuz bırakabilir.

8.Eski bir Latin atasözü, kuşkonmaz aşkından esinlenir. İmparator Sezar Augustus şu şekilde bağırırmış: “Velocius quam asparagi conquantur!” doğrusu “Kuşkonmaz pişirmekten bile süratli”. Bu da kaba bir çeviriyle ”Bas gaza!” anlamına gelir. Bir kuşkonmaz uzmanı olan Augustus, seçkin ordusunu onu elde etmek suretiyle düzenlemiştir. Meşhur kuşkonmaz filoları imparatorluk süresince devriye gezerek en iyi kuşkonmaz türlerini Roma’ya ithal ederken, en süratli koşucular taze filizleri dondurarak saklamak suretiyle Alpler’e taşımakla görevlendirilirmiş.

 

Reha Akyürek

Bilgi Üniverstesi Elektronik Mühendisliği bölümünü bitiridim. Profesyonel olarak haber editörlüğü yapmaktayım.
İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı